Dinlenesi 12 Tekke Musikisi

Tekkeler İslamiyet'in aslında olmasalar da yozlaşmadan önce kendi içlerinde bütün insanlığı ilgilendiren değer üretimleri yapmış, birçok sanatkar yetiştirmiştir. (İsmail Dede Efendi, Itri, Zekai Dede, Şeyh Hamdullah, Hafız Osman, Şeyh Sadık Efendi, Hezarfen İbrahim Edhem Efendi, Necmeddin Okyay bunlardan bazılarıdır.)

[Hattat, ebru sanatçısı Necmeddin Okyay (1883-1976)]

 

Belki de aslen olmaması gereken tekkeler var olmasaydı Müslüman sanatçılar kendilerini ifade edecek, eser üretecek bir alan bulamayacaklardı. Genel itibariyle de tekkelerin kuruluş amacı da dinde baskıcılığa karşı durmak denilebilir. 

[Talik Hat Levhası Ketebeli, Hicri 1378, Necmeddin Okyay (M. 1958)]

 

İşte bu kurumun gerçekten yaşadığı bir ortamda da güzide sanatkârlar yetişmiştir. 

[“Allah yeter, gerisi hevestir.” yazılı hat levhası, N.O.]

Sanatın can damarı olan musiki ve şiir tekkelerde ilhamların halka ulaştırılması ve toplumu geliştirmesi için kullanılmıştır. Aynı zamanda bu eserler tükenir gibi gözüken eski bir kültürün kalıntılarıdır ve bunu fark edebilenler için kıymeti paha biçilemezdir. 

(Dede Efendi Müzesi, İstanbul)

 

Tekkeler zamanın ruhuna göre şekillenerek artık her insanın kendi kalbindedir ve her kalp sahibi kendinin şeyhidir.

[Kıt'a, Şeyh Hamdullah (ö.1520)]

Önceki devirlerde bir başkası insana yol gösterirken artık her insan yolu kendine gösterecektir.

 

---

1.

"Süleyman Kuş Dili Bilir Dediler"

"Süleyman kuş dili bilir dediler,
Süleyman var Süleyman'dan içerû."

(Yunus Emre)

 

2.

"Derman Arardım Ben Derdime"

"Derman arardım derdime, derdim bana derman imiş,
Bürhan sorardım aslıma, aslım bana bürhan imiş,

Sağ ü solu gözler idim, ben dost yüzün görsem deyû,
Ben taşrada arar iken ol can içinde can imiş."

(bürhan: delil, taşra: dışarı)

(Niyazi Mısri)

https://youtu.be/ZdZ77S53POY?si=4-ZshNLFkNXlMGFg

 

3.

"Bâdeî Lebinden Nûş Eden Âşık"

(bâde: şarap, leb:dudak, nûş etmek: içmek)

"Hakkı gel sırrını eyleme zahir,
Öyle bir yol tut ki olasın mahir,
Harabat ehline hor bakma şakir,
Defineye malik viraneler var."

(Erzurumlu İbrahim Hakkı)

 

4.

"Göçtü Kervan Kaldık Dağlar Başında"

"Ah nice bir uyursun, uyanmaz mısın?
Göçtü kervan kaldık dağlar başında.
Çağrışır tellallar inanmaz mısın?
Göçtü kervan, kaldık dağlar başında."

(Yunus Emre)

5.

"Serveri Ser Bülendimiz"

"Serveri ser bülendimiz,
Hazreti pir efendimiz,
Şahidi sehlevendimiz,
Hazreti pir Efendimiz."

(server: önder, ser bülend: şerefli,  Hazreti Pir: tarikat büyüğü, sehlevend: destek olan)

(Şeyh Sadi Efendi)

6.

"Göster Cemalin Şem'ini Yansın Oda Pervaneler"

"Mescid ile medreseyi ısmarladık zâhidlere
Hakk'a ibâdet etmeğe yeter bize vîrâneler

Ben meye tevbe etmezem ağyâr elinden içmezem
Kudret eliyle sun bana dolu dolu peymâneler."

(zahid: dinin ruhunu özümsemeden ibadet edenler, virane: yıkık yer, mey: şarap, ağyar: yabancı, kudret eli: Hak'tan gelen lütuf, peymane: kadeh)

(Şemseddin Sivasi)

7.

"Gelin ey Aşıklar Gelin!"

"Gelin ey âşıklar gelin,
Bu menzil uzağa benzer,
Nazar kıldım şu dünyâya,
Kurulmuş tuzağa benzer."

(Yunus Emre)

8.

"Dolap Niçin İnilersin?"

"Dolap niçin inilersin,
Derdim vardır inilerim, 
Ben Mevla'ya âşık oldum,
Anın için inilerim."

(anın: onun)

(Yunus Emre)

 

9.

"Aynayı Tuttum Yüzüme"

"Aynayı tuttum yüzüme,
Ali göründü gözüme,
Nazar kıldım ben özüme,
Ali göründü gözüme."

(Hilmi Dedebaba)

10.

"Ömrün Bitirmiş Virane miyim?"

"Ömrün bitirmiş,
Vîrâne miyim,
Aklın yitirmiş
Dîvâne miyim?

Nedir bu hâlim,
Artar melâlim,
Söyle a zâlim,
Bîgâne miyim?"

(melal: hüzün, bigane: yabancı)

(Muzaffer Ozak)

11.

"Mevlam Senin Âşıkların

"Mevlâ'm senin âşıkların,
Devrân ederler Hû ile,
Yolundaki sâdıkların,
Cevlân ederler Hû ile."

(devran etmek: dönmek, cevlan etmek: dolaşmak)

(Aziz Mahmut Hüdai)

 

12.

"Dağlar ile Taşlar ile Çağırayım Mevlam Seni"

"Sular dibinde mâhiyle,
Sahralarda âhû ile,
Abdal olup yâ Hû ile,
Çağırayım Mevlâm seni."

(mahi: balık, ahu: ceylan)

(Yunus Emre)

---

Fotoğraflar

https://soundcloud.com/www-muzafferozak-com/suzidil-mevlevi-ayini-zekai-dede

https://www.alifart.com/necmeddin-okyay/

https://kubbealti.org.tr/seyh-hamdullah-sergisi

https://tr.wikipedia.org/wiki/Dosya:Zekai_Dede_Efendi_Yeni_Mezar_Ta%C5%9F%C4%B1.jpg

https://divanmakam.com/wiki/zekai-dede.7020/

https://www.akittv.com.tr/kultur-sanat/haber/100251-dede-efendi-evi-muzesi-turk-muzigi-enstrumanlarinin-nadide-orneklerini-sergileyecek

https://www.yeniakit.com.tr/haber/5-ocak-1976-sanatkar-necmeddin-okyayin-vefati-1721946.html